یبوست چیست؟

یبوست علامتی است که در افراد مختلف معانی متفاوتی دارد. شایع‌ترین تعریف آن به دفع نامنظم مدفوع گفته می‌شود اما به کاهش حجم و وزن مدفوع، نیاز به زور زدن برای حرکت روده، احساس دفع ناکامل و یا نیاز به تنقیه یا ملین برای دفع منظم نیز گفته می‌شود.
در اکثر افراد، اجابت مزاج بین سه بار در روز تا سه بار در هفته نرمال تلقی می‌شود. حتی بعضی افراد ممکن است بدون هیچ گونه ناراحتی خاصی، هفته‌ای یک بار اجابت مزاج داشته باشند. اجابت مزاج نرمال تحت تأثیر رژیم غذایی است؛ در رژیم غذایی روزانه باید 30-25 گرم فیبر و 8-6 لیوان مایعات مصرف کنید تا یک اجابت مزاج نرمال داشته باشید. فعالیت داشتن و ورزش کردن نیز در عملکرد مزاج بسیار مؤثر است.
80% مردم در دوره‌هایی از زندگی خود یبوست را تجربه می‌کنند که مواجهه با این عارضه در دوره‌های کوتاه مدت، نرمال است. اگر اجابت مزاج کمتر از سه بار در هفته باشد، تشخیص یبوست داده می‌شود اما اکثر افراد باید حداقل روزی یک بار اجابت مزاج داشته باشند.

چه عواملی باعث یبوست می‌شود؟

علل متفاوت و شاید همزمان می‌تواند یبوست را ایجاد نماید؛ عللی از قبیل کاهش مصرف فیبر و مایعات، الگوی زندگی بدون تحرک (بی‌حرکتی) و تغییرات محیطی. یبوست می‌تواند هنگام مسافرت، در دوران حاملگی و یا با تغییر رژیم غذایی تشدید شود. بعضی افراد، به دلیل نگه داشتن خود و یا ممانعت از دفع به موقع، به طور مکرر به یبوست مبتلا می‌شوند.
علل بسیار جدی‌تر یبوست شامل تنگی برخی نواحی روده است که در این موارد باید با یک جراح و متخصص کولون و رکتوم مشاوره کرد. افرادی که ضایعات نخاعی دارند نیز اکثراً از یبوست رنج می‌برند.
یبوست می‌تواند یکی از عوارض دیابت باشد. یبوست به همراه بیماری اسکلرودرمی، بیماری‌های سیستم عصبی، بیماری‌های غددی (شامل بیماری کم کاری تیروئید)، بیماری ام‌اس و یا پارکینسون نیز دیده می‌شود.

آیا داروها می‌توانند باعث یبوست شوند؟

بلی. بسیاری از داروها شامل مسکن‌ها، داروهای ضد افسردگی، داروهای سه حلقه‌ای و داروهای روانی دیگر، داروهای ضد فشار خون، دیورتیک‌ها (مدر)، ترکیبات آهن، ترکیبات کلسیم و ضد اسیدهایی که حاوی آلومینیوم می‌باشند می‌توانند موجب کاهش حرکات روده بزرگ شده و یبوست را تشدید کنند.

چه موقع باید به پزشک مراجعه کرد؟

هر گونه تغییر پایدار در عادات دفع، افزایش یا کاهش در دفعات یا میزان مدفوع و یا تشدید در سختی دفع باید مورد ارزیابی قرار گیرد. هر گاه یبوست برای مدت بیش از سه هفته باقی بماند باید به پزشک مراجعه شود. اگر خون داخل مدفوع دیده شد فوراً با پزشک مشورت کنید.

چگونه علت یبوست مشخص می‌شود؟

یبوست علل متفاوتی دارد. پیدا کردن علت بروز یبوست در درمان آن از اهمیت زیادی برخوردار است چرا که موجب سهولت درمان می‌شود. پزشک معمولاً از نظر علل آناتومیک مانند انسدادها و تنگی‌های روده، بررسی‌های لازم را انجام می‌دهد.
معمولاً معاینه انگشتی اولین اقدام تشخیصی در مطب و یا کلینیک می‌باشد زیرا آسان‌تر بوده و بسیاری از علل زمینه‌ای یبوست را مشخص می‌کند. آزمایشاتی از قبیل آندوسکوپی، رکتوسکوپی و باریم انما (تصویربرداری با ماده حاجب) برای تشخیص بسیاری از بیماری‌های جدی از قبیل پولیپ‌ها، تومورها و یا دیورتیکول‌ها که موجب یبوست نیز می‌شوند، مورد استفاده قرار می‌گیرد. اگر شرایط غیر نرمالی پدیدار شود، اقدامات لازم جهت رفع مشکل صورت خواهد گرفت.
گاهی برخی تست‌ها به منظور تشخیص اشکالات عملکردی روده انجام می‌شود مانند گرافی با مارکرها که در این تست، بیمار کپسولی حاوی مارکرهای قابل تشخیص در عکس را می‌بلعد و مسیر آن‌ها طی چند روز مورد بررسی قرار می‌گیرد. با انجام تست‌های فیزیولوژیک دیگر، عملکرد مقعد و رکتوم بررسی می‌شود.
بسیاری از بیماران مشکلی از نظر حرکات روده نداشته و هر روز احساس دفع دارند اما مشکل اساسی این بیماران، اشکالات در دفع می‌باشد. همچنین علت یبوست بسیاری از بیماران، آناتومیک نمی‌باشد بلکه بیشتر علل رفتاری و عادات نامناسب تغذیه‌ای و نحوه زندگی آن‌ها باید با انجام انواع این تست‌ها تشخیص داده شود.

درمان

اکثر بیماران مبتلا به یبوست، به درمان رژیم پُر فیبر به خوبی پاسخ می‌دهند؛ مصرف غذاهای حاوی غلات، نان جو و بعضی میوه‌جات و سبزیجات و همچنین افزایش نوشیدن مایعات طی روز. تغییر در عادات و شیوه زندگی نیز بسیار کمک کننده است. این رژیم می‌تواند اثرات دیگری نیز داشته باشد از قبیل پایین آوردن سطح کلسترول خون، کاهش ریسک ایجاد پولیپ و سرطان کولون و همچنین جلوگیری از بروز علائم هموروئید.
احتمالاً چند هفته و یا ماه‌ها طول می‌کشد تا ترکیبات حاوی فیبر به اثر نهایی خود برسند اما این روش برخلاف سایر روش‌ها مانند مصرف ملین‌های تحریکی که منجر به عادت و افزایش دوز می‌شوند، هیچ عارضه سوئی ندارد و آثار نامطلوبی ایجاد نمی‌کند. انواع دیگر ملین‌ها، تنقیه یا شیاف‌ها باید به دستور جراح کولون و رکتوم برای شما تجویز شود.
علاوه بر تغییر عادات و رژیم غذایی، یکی از مسائل مهم و مؤثر در درمان یبوست تغییر عادات اجابت مزاج است. بهترین زمان اجابت مزاج 30-15 دقیقه پس از خوردن غذا (استفاده از رفلکس گاستروکولیک که پس از غذا خوردن اتفاق می‌افتد) و زمان مؤثر دیگر، پس از بیدار شدن از خواب می‌باشد. به عبارت ساده‌تر، اجابت مزاج هنگام صبح پس از بیدار شدن از خواب و یا پس از صبحانه توصیه می‌شود حتی اگر فرد احساس دفع نداشته باشد.
در بعضی افراد که اشکال دفع در عملکرد ضعیف اسفنکتر مقعدی می‌باشد، بیوفیدبک تجویز می‌شود. تنها در موارد بسیار محدود، درمان یبوست به انجام جراحی نیاز خواهد داشت. جراح کولون و رکتوم، مراحل و روش‌های جراحی را برای شما توضیح می‌دهد.