سرطان کولون و رکتوم

بیشتر سرطان‌های کولورکتال به آهستگی و در طول سال‌ها رشد می‌کنند. قبل از اینکه سرطان شکل گیرد، یک بافت به شکل پولیپی غیر سرطانی بر روی لایه پوششی کولون و رکتوم تشکیل می‌شود. تومور رشد غیر معمول از بافت است که می‌تواند خوش‌خیم (غیر سرطانی) و یا بدخیم (سرطانی) باشد. پولیپ‌ها، خوش‌خیم و غیر سرطانی هستند. برخی پولیپ‌ها به سرطان تبدیل می‌شوند اما این امر برای همه آن‌ها صادق نیست. احتمال تبدیل شدن پولیپ به سرطان به نوع آن وابسته است.
پولیپ‌های آدنوماتوز، پولیپ‌هایی هستند که به سرطان تبدیل می‌شوند. به همین دلیل آدنوماها شرایط پیش سرطان نامیده می‌شوند.
پولیپ‌های هایپرپلاستیک و پولیپ‌های التهابی، به طور کلی پیش سرطانی نیستند اما برخی پزشکان معتقدند که پولیپ‌های هایپرپلاستیک احتمال تبدیل شدن به پیش سرطان را دارند به ویژه در مواردی که در کولون بالا رونده (Ascending Colon) رشد کرده باشند.
نوع دیگری از شرایط پیش سرطانی، دیسپلازی (Dysplasia) است. دیسپلازی عبارت از پوشش کولون و رکتوم با سلول‌های غیر طبیعی است (کاملاً مشابه سلول‌های سرطانی نیست). این سلول‌ها می‌توانند در طول زمان به سرطان تبدیل شوند. دیسپلازی معمولاً در افرادی که برای مدت زیادی به بیماری‌هایی از قبیل اولسراتیو کولیتیس (Ulcerative Colitis) یا بیماری کرون (Crohn’s Disease) مبتلا بوده‌اند، مشاهده می‌شود.
تومورهای خوش‌خیم کولون و رکتوم معمولاً قابل تشخیص هستند زیرا با ایجاد علائم در بیمار، مورد معاینه، آزمایش و آندوسکوپی قرار می‌گیرند.

علائم

بیماران مبتلا به تومورهای خوش‌خیم کولون و رکتوم معمولاً از علائم ذیل رنج می‌برند:

  • خونریزی در رکتوم
  • تغییر در عادات دفع مدفوع (دفعات دفع، یبوست، عدم کنترل و اضطرار در دفع)
  • درد در ناحیه شکم


تشخیص

تشخیص تومورهای کولون و رکتوم معمولاً به صورت زیر انجام می‌شود:
جراح بعد از بررسی سوابق بیماری و معاینه فیزیکی، آندوسکوپی تجویز می‌کند که می‌تواند با توجه به ناحیه مورد بررسی به شکل آنوسکوپی (Anoscopy)، سیگموئیدسکوپی (Sigmoidoscopy) و یا کولونوسکوپی (Colonoscopy) باشد. در حین آندوسکوپی جراح می‌تواند قسمت‌های بسیار کوچکی از بافت تومور را بر‌دارد (نمونه‌برداری) تا مورد آزمایش قرار گیرد.
پزشک ممکن است با توجه به اندازه و مکان تومور انجام تصوریربرداری را نیز تجویز کند که عبارتند از:

  • تصویربرداری اشعه ایکس با کنتراست از معده، روده کوچک و یا کولون
  • سونوگرافی رکتوم
  • اسکن ام‌آرآی از شکم و یا لگن
  • سی‌تی اسکن از شکم و یا لگن

درمان

درمان تومورهای خوش‌خیم کولون و رکتوم معمولاً از طریق جراحی‌های موضعی برای برداشتن تومور انجام می‌گیرد.

جراحی

با وجود پیشرفت‌های اخیر در شیمی درمانی و رادیوتراپی، جراحی هنوز مهمترین نقش را در درمان تومورهای کولون و رکتوم ایفا می‌کند. انتخاب روش جراحی وابسته به ناحیه تومور، عمق نفوذ تومور در رکتوم و همچنین سطح رشد بیماری است.
روش‌های جراحی شامل روش‌های جراحی آندوسکوپی، جراحی کم‌تهاجمی لاپاروسکوپی و جراحی باز می‌باشد.

  • + -

    جراحی آندوسکوپی

    جراحی آندوسکوپی معمولاً با استفاده از یک اسکوپ، یک تیوب قابل انعطاف به همراه یک دوربین و منبع نور، انجام می‌گیرد. این روش به جراح امکان می‌دهد که داخل کولون را مشاهده کرده و جراحی را بدون ایجاد برش انجام دهد. این امر به تسریع بهبودی و تسکین درد و ناراحتی بیمار کمک می‌کند.
    روش اِسنیرینگ (Snaring) معمول‌ترین روش جراحی آندوسکوپی است. در این تکنیک، یک سیم به دور تومور انداخته می‌شود که با تنگ کردن آن و عبور همزمان الکتریسیته، تومور بریده خواهد شد. این فرآیند از خونریزی محل تحت جراحی جلوگیری می‌کند.

    • کولونوسکوپی: این روش بیشتر به منظور تشخیص، معاینه از نزدیک و نمونه‌برداری استفاده می‌شود.
    • سیگموئیدسکوپی قابل انعطاف: از این طریق رکتوم و کولون سیگموئید همانند کولونوسکوپی معاینه می‌شوند.
    • سیگموئیدسکوپی غیر قابل انعطاف (صلب).
    • آنوسکوپی: از این روش بیشتر برای معاینه مقعد و کانال مقعدی و نمونه‌برداری از آن‌ها استفاده می‌شود.
  • + -

    جراحی کم‌تهاجمی لاپاروسکوپی

    در این روش جراحی، جراح از چند برش کوچک برای ورود منبع نور، دوربین و ابزارهای جراحی لاپاروسکوپی استفاده می‌کند. با بکارگیری ابزارهای جراحی قسمتی از کولون بریده می‌شود. یکی از برش‌ها بزرگتر از دیگر برش‌ها در نظر گرفته می‌شود که خروج قسمت بریده شده از کولون را ممکن می‌سازد. دو انتهای آزاد کولون به یکدیگر متصل می‌شوند که آناستوموز (Anastomosis) نام دارد. انجام جراحی از طریق برش‌های کوچک، درد‌ بعد از عمل و زمان بهبودی را کاهش می‌دهد.
  • + -

    میکروسرجری آندوسکوپیک ترانس آنال (TEM)

    در حال حاضر TEM تنها روش آندوسکوپیک است که از یک حفره طبیعی برای دسترسی به ارگان هدف استفاده می‌کند و به عنوان یک روش جراحی ارزشمند برای بیماران مبتلا به سرطان‌های مقعدی در مراحل اولیه بیماری محسوب می‌شود. مهمترین مزیت TEM حفظ مقعد است. از دیگر مزایای آن می‌توان به دسترسی بهتر، دید استریوسکوپیک با بزرگنمایی (Magnified Stereoscopic View) و دسترسی بیشتر به کانال مقعدی میانی و بالایی، اشاره کرد.
  • + -

    جراحی باز

    کولکتومی مقطعی (Segmental Colectomy): در این روش یک برش عمودی در وسط شکم و بر روی ناحیه مورد نظر ایجاد می‌شود. ناحیه مبتلا به بیماری برداشته مي‌شود که در شرایط سرطان این ناحیه بزرگتر بوده و متمایل به برداشتن غدد لنفاوی در نظر گرفته خواهد شد. آناستوموز (اتصال دو انتهای آزاد) برای ترمیم کولون انجام می‌گیرد.
    جراحی شکمی- صفاقی: در این روش مقعد، رکتوم و قسمت‌هایی از کولون سیگموئید به همراه رگ‌ها و غدد لنفاوی برداشته می‌شود. انتهای کولون از طریق سوراخی به دیواره متصل می‌شود (کولوستومی).
    جراحی برداشتن قدامی تحتانی (Low Anterior Resection): در این روش قسمتی از رکتوم برداشته می‌شود اما بخش سالم رکتوم مجدداً متصل شده و مقعد حفظ می‌شود. این روش به ویژه در شرایطی که تومور 3/2 رکتوم را تحت تأثیر قرار داده است مورد استفاده قرار می‌گیرد.